Vooruitgang bestaat niet - EDM-2013

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Vooruitgang bestaat niet

Colums

 ‘Vooruitgang bestaat niet’, schreef Gerard Reve, ‘en dat is maar goed ook. want zoals het is, is het al erg genoeg’. Ik geef hem groot gelijk.  ‘Maar… we hebben het nu toch zo heerlijk ver gebracht?’ zult U misschien zeggen. Inderdaad, onze kennis en kunde gaan nog steeds vooruit. Zelfs in versnelde mate. Mooi toch? ‘Vooruitgang!  laat het intellect ons leiden, dan komt alles goed’.
Dat was een van de thema’s van de Verlichting
, een stroming die voor sommigen de vorm van religie aannam. De laatste jaren is die weer actueel, en wordt met name tegen de Islam in stelling gebracht.  

De idee van voortdurende vooruitgang heeft in onze maatschappij zo diep wortel geschoten, dat men verbaasd is als je daar vraagtekens bij plaatst.
Dat zegt de Engelse filosoof John Gray. Volgens Gray moeten we onderscheid maken tussen vooruitgang in kennis, en vooruitgang in morele en geestelijke  waarden. Onder die laatsten wil ik ook maatschappelijke en politieke vaardigheden rekenen, die alles te maken hebben met gezond verstand.

Over vooruitgang van kennis en kunde hoeven we niet lang te praten.
De wetenschap gaat stap voor stap vooruit, voortbouwend op eerdere verworvenheden. Maar, ‘Wie kennis vermeerdert, vermeerdert smart’, zei Prediker 3000 jaar geleden. De 20ste eeuw is daar een voorbeeld van. Juist dank zij die kennis werden toen de moorddadigste oorlogen en genocides uitgevoerd. De uitvinding van de atoombom maakt een totaal Armageddon voor het eerst een reële mogelijkheid.

 
Het communisme, waarvan ik de gruwelijke gevolgen niet hoef op te sommen, was een rechtstreeks uitvloeisel van dat vooruitgangs ideaal. Vooruitgang geldt niet voor immateriële zaken. Die hebben minder met verstand en alles met de menselijke geest te maken. Die is volgens  een protestants belijdenis geschrift ‘van nature geneigd tot alle kwaad’. John Gray kwam vanuit niet-religieus standpunt, tot dezelfde conclusie. Soms lijkt het alsof een volgende generatie tot betere normen en waarden komt, maar er hoeft maar ‘dit’ te gebeuren of het vernisje laat los. Zo pakt streven naar een ideaal vaak uit in zijn tegendeel.

Maar de mensen zouden toch, ook al zijn ze slecht, uit puur zelfbehoud oorlogen
kunnen vermijden? Hoe komt het toch dat dit nog nooit gelukt is? Barbara Tuchman geeft in haar boek ‘The March of Folly’ een aantal voorbeelden hoe regeerders tegen alle gezond verstand in oorlogen hebben gevoerd en voortgezet, met als meest frappante voorbeeld:….. Vietnam.
Zij concludeert, dat in de kunst van het regeren de afgelopen 3000 jaar geen enkele vooruitgang is geboekt.  Leiders, of zij nu dictator of democratisch gekozen zijn, blijken steeds in door hen zelf gegraven kuilen te vallen. Dat heeft te maken met verblinding door de macht en dogmatische gedrevenheid.


 Informatie
die niet bij de vooropgezette mening past wordt genegeerd. Dat heet 'cognitieve dissonantie'. In de oudheid werden brengers van slechte boodschappen een kopje kleiner gemaakt. Tegenwoordig worden ze alleen ontslagen en onwelkome rapporten worden geheim gehouden. Toegegeven, dat is wel vooruitgang, maar het resultaat blijft hetzelfde. Het afgelopen decennium heeft het vooruitgangs-streven vormen van obsessie aangenomen. Gray noemt dit ‘verlichtingsfundamentalisme’. Dat is recht tegen het zere been van de neo-cons, zoals onze eigen Herman Philipse. En daarmee zijn we dus terug in ons kleine landje met zijn kleine probleempjes, maar toch in dit verband relevant.

 Ik volstaan met één
voorbeeld: De 'onderwijs vernieuwingen’.De catastrofale gevolgen van 30 jaar ‘vooruitgang’ kunt U zelf zien als U nog schoolgaande (klein)kinderen hebt. Onlangs gaven 36 deskundigen hun kritiek in een boek met de veelzeggende titel: ‘Steeds minder leren’. Had dan niemand dat kunnen voorzien?  Natuurlijk wel, het ontbrak bij ons niet aan Cassandra’s.  Maar die werden als conservatieve tegenstanders van vooruitgang aan de kant gezet.

  In de 70-
er  jaren werd Nederland bezocht door een linkse gekte, een ware terreur van vernieuwingen, die zich zelfs tot de wetenschap uitstrekte. ‘Er is geen land, waar de zoveel mensen toen hun gezond verstand geweld hebben aangedaan, om op hun omgeving maar als progressief over te komen’ schreef  Peter van Walsum. Nu beleven we weer een rechtse gekte. Voorbeelden liggen voor het grijpen. U mag die zelf invullen. .

  Çonclusie
:  Er zijn twee redenen, die echte vooruitgang onmogelijk maken:
Ten eerste: De slechtheid van de menselijke geest. Die staat er voor garant, dat een ideale maatschappij nooit bereikt zal worden.
Ten tweede: de kortzichtigheid van de leiders, nee van de hele het conformistische
maatschappij, die  maakt, dat elke vooruitgang, door nieuwe ‘vooruitgang’ ongedaan worden gemaakt. Dit zijn helaas permanente gegevens. De toekomst ziet er dus niet zo best uit. Laten wij daarom maar het glas heffen op het heden:
                          Gaudeamus igitur!  


 
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu