Turkse taal - EDM-2013

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Turkse taal

Turkije > Taal en cultuur

Het Turks behoort tot de z.g. Altaische taalfamilie afkomstig uit Centraal-Azie. Het is een "agglutinerende" taal, waarbij een groot aantal achtervoegsels aan een woord geplakt worden. Zij wordt gekenmerkt door een aantal unieke grammaticale eigenaardigheden. Daardoor is er een structuurverwantschap met het Mongools, Fins, Hongaars en zelfs Japans, maar daarmee houdt de gelijkenis dan ook op.
Het West-Turks wordt behalve in Turkije,in Azerbeidzjan, Noord Perzie en Turkmenistan door minderheden op de Balkan en in Rusland gesproken, tezamen zo'n 100 mln.
mensen. Daarnaast worden Turkse talen gesproken door miljoenen Kirgiezen, Oezbeken, Tartaren in Sovjet Rusland, en Oeigoeren in NW China.

  Sinds de "Islamisering"
heeft de ontwikkeling van het Turks echter stilgestaan. Turks werd met Arabische letters geschreven en mede omdat het Arabisch rijker aan woorden en nuances is, is het aantal Arabische woorden nog  30%. Ook zijn later veel Perzische, Griekse en Franse termen en leenwoorden ingeslopen, die echter wel "op zijn Turks" geschreven en vervoegd worden.  Aanvankelijk was dit percentage nog veel hoger, resulterend in een gekunstelde hoftaal, het "Osmaans", dat voor de gewone Turkse dorpeling onbegrijpelijk was. Zelfs Atatürk’s toespraken zijn voor de tegenwoordige Turk, in hun oorspronkelijke vorm, moeilijk meer te volgen. Heden worden deze termen alleen nog in de ambtelijke taal gebruikt.

  Op 28 augustus 1928 maakte Atatürk
een radicale taal- hervorming bekend met een fonetisch, Latijns alfabet *). Het werd terstond verplicht gesteld en Atatürk trok zelf met schoolbord en krijtje het land door om de hervorming kracht bij te zetten.  Vanaf l juni 1930 was ieder publiek gebruik van Arabisch schrift verboden! Een permanent orgaan, de Türk Dil Kurumu (TDK), werd in het leven geroepen om het Turks van vreemde smetten te ontdoen en passende alternatieven te bedenken. Tot aan zijn dood bleef  Atatürk actief bij dit orgaan, waar van hij voorzitter was, betrokken.

 Uiteraard was ook hij niet van mening dat alle vreemde woorden geweerd moesten worden en vaak lukte het niet een nieuw woord ingang te doen vinden. Later kreeg de kwestie ook een politieke lading waarbij niet alleen fundamentalisten maar ook andere conservatieve groepen zich tegen verdere ontwikkeling verzetten. Na de militaire coup van 1980 werd de TDK zelfs ontbonden. Aan het taalgebruik kan je iemands politieke kleur vaststellen.

 Volgens de taalonderzoeker Sevan Nisanyan
zijn er nu ruim 25.000 worden in gebruik, die een ontwikkelde Turk moet kunnen begrijpen. Als men de ‘afgeleide’ woorden daarvan aftrekt, blijven er 11.700 over.   Daarvan zijn er 1500 van oud-Turks (voor het jaar 1071) afkomstig. De rest is afkomstig uit:  Arabisch   3300,  Latijn en Frans  3200, Perzisch:  1000 , Engels: 500, Italiaans 400,  
Grieks 300 en andere talen:
250

 Van de vele gramaticale bijzonderheden
wil ik alleen de meest praktische punten noemen:
- vocaalharmonie-  Harde en zachte klinkers horen bij elkaar en passen zich in een woord aan bij de eerste lettergreep:  o wordt ö,ı (stomme e) wordt i, enz.
- ontkennings partikel - wordt in het werkwoord achter de stam geplaatst: mı, mi, mu, mü. Al naar gelang de klank.
- vraag partikel (eveneens mı, mi, mu, mü) wordt aan het eind van het werkwoord toegevoegd. Men herkent ze vooral aan de klemtoon, die vóór het partikel komt.
- Er bestaat een apart (werk)woord voor de begrippen ‘er is’ en ‘er is niet’,
nl  ‘var’ en ‘yok’. Bijvoorbeeld in een winkel: ‘Hebt U brood?’….Nee : Ekmek var mı?..’…yok
- Het Turks kent eigenlijk geen bijzinnen. Die worden gevormd door participium-constructies.   Deze eigenaardigheid, waarop hier niet kan worden ingegaan, is wellicht het voor ons meest vreemde element

*) Er zijn 2 ‘nieuwe’ letters: de stomme e: ı, en de ‘zachte’ g: ğ. Deze wordt niet uitgesproken, maar maakt de voorafgaande klinker lang.
 Verder de letters: ü. ö,.ç (dzj) en ş (sj)



 
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu