Over de dichter Nazim Hikmet - EDM-2013

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Over de dichter Nazim Hikmet

Vertalingen > Uit het Turks > Sprookjes van Nazim

  Nazim Hikmet (1902-1963) wordt algemeen beschouwd als Turkije'sgrootste moderne dichter. Hij was een hartstochtelijk mens, en had eenongelukkig leven. Behalve een grote vaderlandsliefde had hij ook een sterkrechtvaardigheid gevoel. Wegens linkse sympathieën bracht hij de helft van zijnleven in gevangenissen door. Zijn huwelijk was daar niet tegen bestand.Tenslotte week hij uit naar Soviet Rusland, waar hij bleef tot aan zijn dood. Ondanks veel verzoeken om, volgens zijn uitgesproken wens, in Turkijebegraven te worden, heeft geen regering daar gevolg aan gegeven. Zijngedichten komen nog in schoolboekjes voor, al hebben zelfs rechtse politici hetsoms gewaagd, hem te citeren. Zijn werk (behalve gedichten ook verhalen enromans) wordt nu, niet zonder moeite, verzameld.
Op zijn graf in Moskou
staat een sculptuur van een Russische kunstenaar met het opschrift: 'De man die tegen de wind in liep'.

Over sprookjes, (door Nazim Hikmet)
Volgens mij zijn sprookjes het begin van alle literatuur en zullen zij ook heteinde zijn. Maar het meest zijn sprookjes verwant aan gedichten. Het ritme, deherhalingen, het laconieke, de verbeelding, het verlangen, drama, tragedie, hetverloop van dingen en mensen die in de natuur en maatschappij niet voorkomen,zijn in sprookjes aanwezig. Door nieuwe dingen, mensen en dieren te scheppendie al onze hoop, angsten, verlangens en vreugden in hun volle diepte enbreedte weergeven, staan sprookjes ongetwijfeld het dichtste bij gedichten.
Zelfs de muziek, die alle talen te boven gaat, is nog geen gemeenschappelijkbezit van alle naties en culturen. Aziatische muziek wordt door Europescheoren niet bij het eerste gehoor begrepen. Zelfs Beethoven is niet voor allecultuur niveaus terstond begrijpelijk. Maar het sprookje is van alle naties,leeftijden en culturen. Een sprookje dat typisch Arabisch lijkt wordt toch dooreen Japanner of Engelsman meteen begrepen en geliefd. Een Rus, of hij nu
arbeider of atoomgeleerde is, zal ook het meest typische Turkse sprookjewaarderen. Een Indische vader zal samen mat zijn zoontje naar een sprookjeluisteren. De mensheid wordt door sprookjes samengesmeed. Uiteindelijk lijkensprookjes uit alle landen op elkaar alsof ze uit dezelfde bron komen en naardezelfde zee stromen. Geleerden mogen over de redenen van die gelijkenisdiscussiëren en verschillende meningen hebben. Maar nogmaals, wat mijinteresseert, is dat die gelijkenis de volken nader tot elkaar brengt. Volgens mijis de sprookjeswereld een van die cultuurgebieden waarop nationalisme geenvat heeft.

In dit boekje heb ik enkele sprookjes die ik uit de mond van de grote Turkse
folklorist Boratav en zijn leerlingen gehoord heb, op mijn manier bewerkt.Waarom, zult U vragen. Om die sprookjes op sommige hedendaagseproblemen te richten heb ik de sprookjes techniek niet geïmiteerd maar zelfenige pogingen ondernomen. Ik weet niet of U die zult waarderen, maar ik bener wel zeker van dat U van de door Boratav verzamelde sprookjes zultgenieten.......
Sprookjes zijn meer om naar te luisteren dan om te lezen. Laat ik daarombeginnen met vertellen: Er was eens.....


Zij liepen kort, zij liepen lang....
Mijn hoofd lag op grootmoeders knieën. Haar gerimpelde hand, geaderd alseen kastanjeblad, streek over mijn hoofd..... Zij verstond de kunst om met haarsprookjes, als een nacht vol sterren kinderogen in slaap te praten.
De sprookjes leken op elkaar. In ieder sprookje was er een moment dat, alsgrootmoeder zover gekomen was, ook al stroomde het duister van de slaapover mijn ogen en wangen, ik mijn hoofd ophief, mijn gezicht naar haar toedraaide en haar aankeek. Hoe had ik dat ook niet kunnen doen. Reizigersgingen op weg; Keloglan trok zijn ijzeren schoenen aan en spoedde zich naar debergen; De jongstee zoon van de heerser gaat zijn geliefde zoeken die onder eenboom bij de bron zit te wenen; maar allemaal: ze gingen kort, ze gingen lang, zegingen over bergen en dalen (de alliteratie kan niet vertaald worden: az gittiïer,uz giltiler, tepe duz gittler) en als ze zich omkeerden wat zagen ze? Ze haddenmaar een piepklein stukje weg afgelegd....."
Kort lopen, lang lopen, over bergen en dalen en dan je omdraaien en zien datje bijna niets bent opgeschoten, dat was iets dat er in mijn kleine hoofdje niet inwilde.
Mijn oma is al lang overleden. Ik ben oud geworden.... Maar toch kan ikdat: "kort lopen, lang lopen" niet begrijpen. Die zinsnede, die de middeleeuwsehoofden is geplant, hoe kan mijn 20ste eeuwse hoofd die begrijpen!
Ik ben nog geen grootvader en heb dus nog geen kleinkind... maar wel een8-jarig zoontje, en geweldige jongen. Als zijn grootmoeder hem een sprookjevertelt en op het moment van "zij gingen kort...." is aangekomen, neem ik hetwoord en zeg, terwijl ik er mijn eigen geloof aan toevoeg: "Ze gingen erg ver,ze deden bergen en dalen verdwijnen, en toen ze zich omkeerden wat zagen ze:het punt van vertrek was uit het gezicht verdwenen......"

 
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu