Het Palestijns-Israëlisch conflict - EDM-2013

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Het Palestijns-Israëlisch conflict

Geschiedenis
Voorspel.
Tot 1800 hadden de Joden passief gewacht op een bovennatuurlijke interventie. Maar de ‘Verlichting’ opende ook hun ogen, ontdekte het nationalisme en doorbrak de orthodoxie.‘Het Joodse volk moet zijn eigen Messias zijn’ schreef een hunner. Niet alleen de antisemitische uitspattingen, maar vooral het feit dat zij toch nergens volledig geaccepteerd werden, overtuigde velen er van dat noch assimilatie, noch de Vooruitgang, noch Marxisme hen zou kunnen beschermen, zolang zij een natie zonder land bleven.

In 1897 publiceerde Herzl ‘Der Judenstaat’ en riep vervolgens het eerste Zionistische congres bijeen. Hij was diep geschokt door het Dreyfus proces: ‘Uitgerekend in het moderne, beschaafde Frankrijk, 100 jaar na de ‘Declaration des Droits de l’Homme’. Hij had een lange strijd te voeren. Ook tegen de traditionele Joden, zoals Rothschield, die juist hun emancipatie meenden te hebben bereikt. Hij bezocht zonder resultaat de Sultan, de Russische en de Duitse regering. De Britse regering voelde er wel voor om in Oost Afrika een plek te vinden voor Joodse vestiging ‘onder HM gezag'.

Tijdens WO-2 kondigde premier Balfour de beroemde declaratie af: ‘H.M. Regering staat gunstig tegenover de stichting van een Joodse staat in Palestina .. maar ook: 'dat niets mag worden gedaan dat inbreuk zou maken op de burgerlijke en godsdienstige status van de niet-Joodse bevolking'. Balfour was bevriend met de Joodse chemicus Weizman (die had geholpen bij de synthese van springstof) en wilde oprecht de Joden helpen. De Paus, de USA en ‘geëmancipeerde’ anti-Zionistische Joden verzetten zich, evenals Lord Curzon: ‘omdat die kwestie zwanger was van onopgeloste problemen’. De toekomst zou hem daarin gelijk geven.
Maar voorstanders kregen de overhand. Niet door religieuze motieven, maar omdat zij toch op het punt stonden Palestina te veroveren en dit een goed moreel motief verschafte. Dat was altijd nodig om het Britse geweten gerust te stellen. Het strategische belang van het M.Oosten prevaleerde, en daarmee het belang van het Zionisme als nuttig schaakstuk in de Engelse politiek. Toevallig was ook Lawrence of Arabia’ daar bezig Arabieren voor de Engelsen te winnen, aan wie eveneens beloftes voor onafhankelijkheid werden gedaan.

De eigenlijke wet die het herstel van Israël in Palestina mogelijk maakte was het Internationale Mandaat dat Engeland zich in 1919 liet toekennen. In de artikelen van het mandaat werd de vestiging van een Joods nationaal tehuis, bevordering van immigratie en verkrijgen van het Palestijns burgerschap door Joden uitdrukkelijk genoemd, maar het woord ‘Staat’ vermeden. Het Britse kabinet maakte duidelijk, dat Palestina vooral de plek was, van waaruit het Suez kanaal moest worden verdedigd.

In 1939 werd de Balfour declaration door Chamberlain ongedaan gemaakt in een Witboek, waarin verdere Joodse immigratie en aankoop van land werd verboden (!)

Geboorte van de staat Israel.
De gruwelijke genocide door het Nazi regiem maakte een nieuwe golf van immigratie naar Palestina los, die Engeland op alle manieren trachtte te verhinderen. De paramilitaire Joodse organisatie Haganah verzette zich tegen de Engelsen en hielp immigranten. Maar reeds in 1939 had een radicalere rechtse groep zich afgesplitst: Irgun Zwai Leumi, die terreur als de beste oplossing beschouwde. Zij vermoordde Engelsen soldaten en vooral honderden Arabieren. Berucht werd de uitmoording van het dorpje Deir Yassin onder leiding van de latere premier Yitshak Sjamir. Een 'hoogtepunt' vormde de aanslag op het King David hotel, waarbij 90 Britten het leven verloren. Een verwante, maar van oorsprong 'linkse' terreurgroep Stern vermoordde in 1944 de Britse onderhandelaar Lord Moyne en in 1948 graaf Bernadotte, de Zweedse VN afgezant. Die had tijdens de oorlog veel (maar vlg Stern niet genoeg) gedaan om Joden te redden. Deze zaken werden door Joodse intellectuelen (Einstein, Ahrend) scherp veroordeeld. . . Het valt natuurlijk niet uit te maken, hoeveel deze terroristen tot het vertrek van de Engelsen hebben bijgedragen, maar zij hebben de stichting van de staat Israel ongetwijfeld bespoedigd. In elk geval kregen alle daders in 1949 amnestie en werden zij gerespecteerde burgers.

In Mei 1948 eindigde het Engelse mandaad en kondigde Israel zijn onafhankelijkheid af, waarop de Arabische buren Israel binnenvielen. Zij waren materieel en getalsmatig sterker, maar onderling verdeeld. Tijdens deze 'onafhankelijkheid'-oorlog die met wederzijdse wreedheden gepaard ging, had Israel de overhand. Toen in 1949 een wapenstilstand werd gesloten had het 80 % van het gebied in handen, meer dan het verdelingplan van de VN, dat door de Arabieren was afgewezen. Bovendien waren honderden Arabische dorpen veroverd en talloze bewoners gevlucht.

Israel verwierp de VN resolutie 194 (en sindsdien tal van andere) waarin terugkeer werd geëist. Hoewel het aantal gevluchte Palestijnen verschilt naar gelang bron, wonen er nu door 'natuurlijke aanwas' 4 Miljoen, waarvan 1/3 in de Libanon, 1/3 in Jordanie en 1/3 in Gaza en de Westbank. (veel later werd met Egypte en Jordanie vrede gesloten, waarna de betreffende leiders, Sadat en koning Abdullah door tegenstanders vermoord werden).
In 1952 greep Nasser de macht in Egypte. Hij voerde een socialistische anti -koloniale politiek en zocht (militaire) steun bij Rusland, waarna Engeland zijn steun (aan o.a. de Aswan-dam) opzegde. Hierop nationaliseerde Nasser op 30 Juli 1956 het Suezkanaal en blokkeerde tevens Israëlische schepen, ook in de straat van Akkaba. Na intensief geheim overleg vielen Israel, Frankrijk en Engeland Egypte aan, en blokkeerden met hun veto vredespogingen van de VN. President Eisenhouwer dwong hen echter (voor één keer samen met Rusland!) de strijd te staken.
Dit betekende definitief het einde van Engeland als wereldmacht. Rusland breidde zijn militaire steun aan de seculier-socialistische Arabische dictaturen verder uit, wat een duidelijke bedreiging van Israel betekende. Dat besloot daarom in 1967 tot een 'pre-emptieve' aanval op zijn buren ('zesdaagse oorlog'), veroverde de strategische Golan hoogten op Syrie en Jeruzalem en de West-bank op Jordanie. Door dit laatste kwamen één miljoen Palestijnen onder Israelisch gezag. Resoluties van de VN waarin ontruiming van de 'bezette gebieden' (en later stop van 'nederzettingen') werden geëist werden door Israël genegeerd. Uit protest trad de populaire generaal Moshe Dayan (held van de 6-d oorlog, met het ooglapje) af als minister. Dayan toonde begrip voor de diep vernederde Palestijnen en zei: 'Als je vrede wilt, moet je niet met je vrienden, maar met je vijanden praten'.

In 1973 vielen de Arabische buren verraderlijk Israel aan (Yom Kippur oorlog). Na enkele kritieke dagen versloeg Israel hen opnieuw. Hierna bleef Israëls militaire overmacht onbetwist. Algemeen wordt aangenomen dat Israel, dat in 1957 met Franse hulp een atoomcentrale bouwde en het 'non-proliferatieverdrag' niet heeft willen ondertekenen, ook een flink aantal atoombommen bezit.

Op initiatief van de Amerikaanse president Carter werd in Camp David geheime onderhandelingen gevoerd, die leidden tot een vredesverdrag met Egypte (1978). De Palestijnen gingen niet akkoord, omdat hen geen onafhankelijkheid maar alleen 'autonomie' werd toegezegd. De Egyptische president Sadat werd later door 'fundamentalisten' vermoord.

In 1993 wordt in Oslo door de vredelievende premier Rabin met de Palestijnse premier Arafat een akkoord gesloten. Zij kregen in 1994 de Nobelprijs voor de vrede! Rabin heeft er niet lang van kunnen genieten, want het volgend jaar werd hij door een rechtse Israëliër vermoord. Hoewel de Palestijnen de staat Israel erkenden waren de toezeggingen van beide kanten te vaag en kwam er geen verbetering.

Nadat Israel in 1981 officieel de Golan hoogten had geannexeerd, bleven terreuraanvallen door de PLO vanuit het aangrenzend gebied aanhouden. Daarom viel Israel in 1992 de Libanon binnen en bezette Beirut. Het stond de bevriende Christelijke 'phalangisten' toe, als wraak in de Palestijnse vluchteling 'kampen' Sabra en Shatila twee dagen lang een gruwelijk bloedbad aan te richten. Het aantal doden varieert -al naar de bron- tussen 1300 en 3000 (Reportage in le Monde: 'voor hen is het verleden nog steeds het heden'). Ariel Sharon, minister van defensie was hiervoor persoonlijk verantwoordelijk en moest aftreden (om later weer op te treden). De Libanon invasie was geen succes: Israel had de weerstand onderschat, nodeloos veel verwoesting met (brand en fosfor-) bommen aangericht en moest zich terugtrekken, terwijl de positie van de Shiitische Hizbollah belangrijk was versterkt.

. President Clinton ondernam in 2000 opnieuw een poging in Camp David om de parijen tot elkaar te brengen. Daar werden door premier Barack mondelinge voorstellen gedaan, die nooit schriftelijk zijn vastgelegd. In feite deed hij geen 'edelmoedige concessies' (zoals beweerd werd) maar bestonden die uit consolidatie en controle over alle Israëlische nederzettingen en de gehele grens, waarbij de Palestijnse gebieden werden opgedeeld in niet-levensvatbare enclaves (Gush Shalom en 'Een ander Joods geluid').

In 2003 begon Israel met de bouw van een betonnen muur (hardnekkig 'hek' genoemd) om infiltratie van terroristen uit de Westbank te verhinderen. Zij werd geheel op land van Palestijnen gebouwd en strekt zich regelmatig uit tot ver in het land rondom nederzettingen, waardoor het leven van de bevolking nog meer wordt bemoeilijkt.

De Gaza-strook is een gebied van 40 Km lang en 10 Km breed met een bevolking van 1.8 Miljoen (3400 per Km2). Het werd in 1948 door Egypte bezet maar in 1967door Israel veroverd, dat er meteen 17 nederzettingen plaatste. Dat leidde tot spanningen en in 1987 tot opstand Intifada die eindigde toen de Palestijnen met de Oslo akkoorden zelfbestuur kregen. De spanningen duurden voort, zodat Israel in 2005 besloot, haar 9000 kolonisten terug te trekken en de bezetting te beëindigen. Bij de volgende verkiezingen behaalde HAMAS de absolute meerderheid, maar die uitslag werd door de USA en de EU landen niet erkend omdat het een 'terroristische organisatie' zou zijn. Israel en Egypte belegden een blokkade van de Gaza strook.
HAMAS is een islamitische politieke organisatie die als doel heeft de Israëliërs te verdrijven en in Palestina een islamitische staat te stichten. Behalve militaire (terreur) aanvallen op Israëlische doelen is zij maatschappelijk actief met sociale projecten zoals ziekenhuizen. Zij betreed de 'seculiere' bevrijding- organisatie PLO (later Fatah) en werd daarom aanvankelijk door Israel gesteund. In 2004 werd echter haar stichter en spirituele leider, de verlamde en blinde Sheih Yassir door Israel 'geliquideerd'.

Kort na haar verkiezingsoverwinning greep Hamas gewelddadig de macht van de Fatah, zodat er nu twee Palestijnse gebieden zijn: De Westbank met een Fatah bestuur en Gaza met een Hamas bestuur. Als reactie op 'liquidaties' van haar leiders werden raketten op Israel afgevuurd. Dit leidde tot een 'vergeldingsactie' (veelzeggende naam: gesmolten lood) met massale bombardementen.(meer dan 100 maal zoveel Palestijnse doden en verminkten dan Israëlische). N.a.v een aanval van Hezbollah strijders waarbij 2 Israëlische militairen werden ontvoerd, brak in 2006 de 'Tweede' Libanon-oorlog uit.
Conclusie.
Meer dan welk ander conflict heeft de stichting van de staat Israel en de welhaast onvermijdelijke botsing met de daar wonende Palestijnen tot torenhoge emoties in de gehele wereld geleid. Zonder 'partij' te kiezen kunnen de volgende constateringen worden gedaan:
De standpunten
Wat de Joden betreft: De duizendjarige ervaring in het 'beschaafde Westen', die Herzl deed besluiten: 'Als de Joden zichzelf niet helpen, helpt niemand ze', was met de holocaust op gruwelijke wijze bevestigd. Beloften in het boek Genesis aan de nazaten van Abraham gegeven, dat zij recht hadden op juist dit land hielp om scrupules tav de rechten van de daar wonende Palestijnen te overwinnen. Weliswaar geloofden lang niet alle Joden de letterlijke betekenis van die oude tekst, maar de gebeurtenissen leken die toch te bevestigen. Bovendien hadden zij toch het beste met de Palestijnen voor? De herhaalde aanvallen van de Arabische buren, waarbij het overleven van zowel de staat als haar bewoners aan een zijden draad hing, ligt nog vers in het geheugen en moet een onuitwisbare indruk hebben gemaakt. Dus is hun angst alleszins begrijpelijk (maar daarom nog niet verstandig).

Wat de Palestijnen betreft: Er is weinig invoelend vermogen nodig om te begrijpen dat die er anders over dachten. Niet alleen hebben zij geen boodschap aan oude geschriften van een volk, aan welks cultuur en tradities zij part nog deel hebben. Maar nu ligt er het feit, dat honderdduizenden Palestijnen van huis en haard zijn verdreven.

De recente geschiedenis overziende, is er wel een (bijkans onrealistisch) optimisme nodig om nog een 'vreedzame oplossing' te verwachten.
Hoewel er, objectief gezien, geen volkenrechtelijke basis was voor de staat Israel, is het ondenkbaar, dat die ooit nog zal verdwijnen. Dat zien de meeste tegenstanders natuurlijk in: tenslotte is de geschiedenis der mensheid vol van - door velen ongewenste - 'faits accompli'.
Palestijnse onderhandelaars hebben, zij het ongaarne, al lang ingestemd met een verdeling maar wel als een zelfstandige staat. Het lijkt onrealistisch, dat de inmiddels 200.000 'kolonisten', die een enorme politiek macht vormen, de Westbank ooit zullen verlaten. Het overblijvende gebied is daardoor zo versnipperd, dat het economisch kreupel is en politiek nooit een hogere status dan 'Indianen-reservaat' kan verwachten. Mocht enig Palestijnse groep dit ooit accepteren, dan zal de onrust niet verdwijnen.

Het Israëlische standpunt is nog steeds niet duidelijk
Er zijn 3 opties denkbaar:
1) Etnisch zuiver Israel en verdrijving ('transfer') van alle Palestijnen. Dit willen de extreem rechtse partijen.
2 a) 'Apartheid-staat' met Palestijnen als tweederangs burgers. Een variant waar Netanyahu naar lijkt te streven is: 2 b) Naast Israel Palestijnse enclaves toestaan zonder zelfstandigheid.
3) Multi-etnische democratie. Dit zal het specifiek Joodse karakter van het . land te niet doen.
Beschouwing
De Israëlische overwinning op zijn Arabische buren in 1967 was een keerpunt. Sindsdien steunt Amerika, dat in de Suez-crisis nog de voet dwars zette, Israel onvoorwaardelijk en maken Israëls vijanden geen enkele kans meer. In feite heerst er sinds de stichting van Israel een oorlogstoestand met de Palestijnen, maar het is wel een strijd tussen volstrekt ongelijke machten.
Aangezien de Palestijnen geen staat hebben en geen leger, zijn haar strijders 'illegaal'. Hun enige wapen is 'terrorisme', een zeer onsympathiek maar (zie boven) vaak effectief middel van de zwakste partij. Omgekeerd ontleent Israel daaraan het recht, leiders van de Palestijnen te vermoorden ('liquidatie' in navolging van Stalin).
Het argument dat Israël 'veilige grenzen' moet hebben is in deze technologische eeuw niet realistisch. Het 'vredesproces' stuit op heftige weerzin van Joodse zijde wegens het pijnlijke feit, dat vrede niet in Israëls belang is.

Het mondiale discours
In veel commentaren worden m.i. twee vergissingen gemaakt:
1) Dat het een religieus conflict is. De meeste Zionisten hadden geen religieuze motivatie. Bij de Palestijnen was religie evenmin een reden. De oprichter van de PLO was een christen. Maar ieder volk zoekt in tijden van benauwdheid en oorlog steun bij zijn religie en zo kwam de islam als vervanger van Arabische seculiere socialisme als ideologie naar boven.
2) 'Het' terrorisme. Maar terreur is geen ideologie, maar (zie boven) een middel om politieke doelen te bereiken.

In haar korte bestaan heeft in Israel een maatschappelijke omslag plaatsgehad. Na haar stichting heerste idealisme en dachten velen een betere, solidaire samenleving te kunnen scheppen. De 'communistische' Kibutzim waren daar een uiting van. Zij trokken duizenden 'linkse' jongeren uit het Westen aan. . In korte tijd is Israel echter een neo-kapitalisisch land geworden waarin extreem rechts de boventoon voert. Er is een arme onderklasse ontstaan. Haar nieuwe vrienden komen van rechts, zelfs van partijen met een antisemitisch verleden. Al is de vergelijking met het 'oude' Zuid Afrika overdreven, het heeft wel dezelfde vrienden van de voormalige Apartheids-staat.(I Buruma) Israël streeft niet meer naar erkenning door de Arabieren, maar ziet zich als West-Europese voorpost in een barbaars deel van de wereld. Er heerst nu een algemeen gebrek aan geloof in een vreedzame toekomst.

 
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu