Credo's - EDM-2013

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Credo's

Godsdienst
(samenvatting van artikel door Alex van Heusden)

In het jaar 313 vaardigden de keizers Constantijn en Licinus het ‘Edict van Milaan’ uit, dat aan alle burgers de vrijheid gaf, ‘zich aan te sluiten bij de religieuze macht van hun keuze’. Hierbij kregen de christenen dus voor het eerst godsdienstvrijheid. In 325 riep Constantijn (die inmiddels zijn mede - keizer Licinus verslagen had) in Nicea een concilie bijeen. Het ging hem er om, binnen zijn rijk eenheid te krijgen. ‘Voor mij (sprak hij) is interne verdeeldheid in de ecclesia ernstiger dan welke oorlog dan ook, en deze dingen lijken meer pijn te doen dan wereldlijke kwesties’. Het ging om de ‘Natuur’, (Grieks: Physis) van God en Christus. Arius leerde dat de Zoon vanuit God gezien, een schepsel is, weliswaar aan God gelijkend. Er werd een compromistekst gevonden: Jezus is “God uit God, voor alle eeuwen geboren uit de Vader ..enz’. Maar die was de scherpslijpers niet scherp genoeg. Er werd het woord: ‘homo’ousios’ (één in wezen) aan toegevoegd, benevens een veroordeling van Arius die leerde dat: ‘Er was eens dat hij (Jezus) niet was’ en ieder die zo dacht werd in de ban gedaan. Maar de gewenste eenheid werd niet bereikt.

In 337 stierf Constantijn, nadat hij nog zijn vrouw en oudste zoon had laten vermoorden, als een vroom christen. Zijn zoon Constantius poogde de verdeeldheid te bezweren door ‘homo’ousios’ te vervangen door ‘homoios’ (Jezus is ‘als’ de Vader), maar dat hielp niet echt.

Keizer Theodosius voerde op advies van de bisschoppen van Rome en Alexandrie een nieuw concept in: de Drie-eenheid. Dat was al wel eerder genoemd, maar in Nicea was niet uitgewerkt, hoe de Heilige Geest zich verhoudt tot de Vader en de Zoon. Hij riep in 381 het concilie van Constantinopel bijeen. Hier werd toegevoegd, dat Jezus ‘door de Heilige Geest is geboren uit de maagd Maria’. Maar ook in deze tekst heeft de Geest een lagere status dan de Vader en de Zoon.
Dit werd een splijtzwam tussen Oost en West. Onder invloed van Augustinus werd daarom het woord: ‘filioque’ (men sprak inmiddels Latijn) toegevoegd: de Geest is uit de Vader en de Zoon. Maar in de praktijk bleek, dat de problemen nog niet waren opgelost. Jezus was dan wel Goddelijk, maar hoe stond het met Zijn menselijkheid?
Voor Maria was de eretitel: ‘theotokos’ (God barend) in gebruik gekomen. Hiertegen kwam bisschop Nestorius van Constantinopel in het geweer. Maria is slechts Christotokos (Christus barende) want de Schepper kan niet geboren zijn uit de schoot van een vrouw. Jezus heeft vlg hem twee naturen: Hij is waarlijk mens, als ‘een tempel waarin de volheid Gods woont’. Daar verzette bisschop Cyrillus van Alexandrie zich weer tegen.

Dus riep keizer Theodosius de 2de in 431 een concilie in Efeze bijeen. Daar werd Nestorius als ketter veroordeeld en verbannen. Maar Cyrillus’ volgelingen sloegen weer door: Jezus heeft slechts één natuur, de Goddelijke.- het z.g. monofysisme.. Er werd daarom in 451 in Chalcedon een nieuw concilie belegd, waar het homo’ousios werd hernomen, aangevuld met: één in wezen, niet alleen met God, maar ook met de mensheid.

Hiermee was de strijd beëindigd. Het Westen aanvaardde de ‘twee naturen’ van Jezus, de Oosterse kerken bleven ‘monofysieten’ tot op de huidige dag. Dat zijn dus de Armeense kerk, de Kopten (Egypte en Ethiopie) en de Syrisch-orthodoxe kerken, waaronder Nestorianen en de ‘Jacobieten’.
Overigens zijn tussen die kerken en richtingen nog subtiele verschillen in dogmatiek, die voor de betrokkenen erg belangrijk zijn. Zie hierover: ‘Christendom in het Midden-Oosten’, door H.Murre-van den Berg in Zem Zem, Tijdschrift voor het Midden Oosten: 2010/2.

 
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu