Antisemitisme - EDM-2013

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Antisemitisme

Godsdienst
Voor de oorlog woonde erin onze straat een familie Josephus Jitta. Een vriendje zei eens tegen mij: 'Dat zijn Joden'. 'Wat zijn dat?' vroeg ik. 'Ja, dat weet ik ook niet precies, maar in elk geval slechte mensen', was het antwoord. . Wat is 'antisemitisme' eigenlijk? Afkeer van mensen omdat zij tot een ander volk-, ras en/of religie behoren, kortom omdat ze 'anders' zijn, is een bekend psychologisch verschijnsel. Maar de Joden zijn er wel heel speciaal de dupe van geworden. Waarschijnlijk omdat zij, meer dan welke andere minderheid ook, eeuwenlang een zo duidelijke identiteit hebben weten te bewaren, daarbij intelligent zijn en binnen de beperkte maatschappelijke ruimte vaak succesvol waren.
. Antisemitisme is afgeleid van Sem, een van de 3 zonen van Noach. Alle van hen afstammende volken (m.n. de Arabieren) zijn dus 'Semieten'. Maar 'anti-semitisme' betreft alleen de Joden, dus de nakomelingen van Jacob, later Israël genoemd. Die term werd pas in 1894 eeuw bedacht door een weinig Bijbelvaste Wilhelm Marr, overigens als een door hem gewenst streven. Maar Joden- vervolgingen zijn van veel eerdere datum.
De eerste Joden hater was de Perzische hoveling Haman (boek Esther). Zijn argument: 'Er is een volk dat afgezonderd leeft en zijn eigen wetten heeft (modern gezegd: zij wensen niet te assimileren). Dat mag U, koning, niet toelaten'. Zijn snode plan werd door Esther verijdeld en het Joodse volk mocht terugkeren. Maar van de naar het Perzische rijk 'uitgezette' Joden keerden lang niet allen naar het beloofde land terug. Bovendien emigreerden later, blijkens Handelingen der Apostelen. zeer veel Joden naar de omliggende streken, In Jezus' tijd leefden er al meer Joden buiten dan in Israel.
. Na mislukte opstanden tegen Rome in het jaar 135 ging het pas goed mis: de Romeinen zouden het hele volk hebben 'verstrooid'. Maar de historicus Shlomo Sand, professor in Tel Aviv, bestrijdt dit als mythe: er is geen enkele historische aanwijzing voor. Massale deportaties werden ook nooit door de Romeinen toegepast. Hoe dan ook, miljoenen Joden leefden verspreid over het hele Midden Oosten, N. Afrika en Europa.
. Wie de moeite neemt, zich in de lange, onfrisse geschiedenis van het antisemitisme te verdiepen, ziet dat het een vrijwel uitsluitend 'christelijke' aangelegenheid was. Het mag nog wel eens gezegd worden, dat er in de moslim-wereld nooit sprake van dat soort antisemitisme is geweest. Dit is het gevolg van een uitdrukkelijk voorschrift in de Koran, dat er 'in het geloof geen dwang mag zijn' en dat 'mensen van het Boek' (Joden en Christenen) beschermd moeten worden. Miljoenen Joden hebben dan ook in Turkije, Iran, Marokko, Egypte enz relatief rustig kunnen leven. In Iran hebben de Joden zelfs nog een parlement zetel. De door de Katholieke Spanjaarden verdreven Joden werden in het Osmaanse rijk gastvrij ontvangen en bleven daar tot op heden hun godsdienst en taal (het Ladino) behouden. Toen de katholieke Vichi-regering de Joden aan Hitler uitleverde, weigerde islamitisch Marokko dat ook te doen.
. In Europa hebben Joden vervolgingen vanaf het jaar 1000 negen eeuwen geduurd. Tijdens de eerste, ongeorganiseerde Kruistocht (1096), werden in Duitsland massale slachtingen onder de daar wonende Joden aangericht. De kerk nam vervolgens het voortouw. Een van de eerste beschuldigingen was die van rituele kindermoord. Die werd geautoriseerd door Paus Innocentius de 3de (1205) als reden om 'Joden in eeuwige slavernij' te houden. Sinds de 13de eeuw kwamen er verdrijvingen van Joden uit steden voor (1290 in Engeland, 1306 in Frankrijk, later in Duitsland) In 1492 werden alle Joden uit Spanje en in 1496 uit Portugal verdreven. Zij die mochten blijven omdat zij zich bekeerd hadden, vielen ten prooi aan de inquisitie door de Dominicanen. Paus Pius 12de protesteerde niet tegen de Nazi’s en het ‘gebed tegen de Joden’ werd pas kortgeleden uit de liturgie verwijderd. Maar ook Luther was een echte antisemiet, en zijn boek: ‘Über die Juden und ihre Lügen’ leverde welkome steun aan Hitler en zijn trawanten.
Een 'hoogtepunt' was ook de Dreyfus affaire in Frankrijk. Minder bekend is, dat in Frankrijk tot op heden in rechtse kringen een sterke antisemitische stroming is. Het Vichy-regiem werkte dan ook van harte met de Nazi's mee. In Angelsaksische landen heeft antisemitisme nooit wortel geschoten. Maar in Engeland waren in de 13de eeuw dan ook alle Joden verdreven en maar weinigen keerden later terug. (B.Tuchman: Bible and sword) Zo kon een Jood (Disraeli) premier worden.
. Wellicht de gruwelijkste vervolging trof de grote Joodse gemeenschappen in het Rooms Katholieke Polen en in het Orthodoxe Rusland. De RK kerk liet het begaan. Van de Orthodoxe kerk is mij geen standpunt bekend, maar het hof en de adel waren om verschillende redenen antisemiet en minister Plehwe organiseerde in 1881 pogroms in Z Rusland (Ukraine dus). . In de 20er jaren waren veel leidende communisten overal ter wereld en ook in Rusland Joden. De Sovjet Unie erkende de (2.750.000) Joden als volwaardige burgers en stimuleerde hun emancipatie. Een relatief hoog % was dan ook lid van de partij. (Joseph Roth: Juden auf Wanderschaft). Toch was de werkelijkheid minder fraai dan die getallen suggereren.
Later vond een weinig bekende antisemitische omslag plaats (T.Judd: Postwar). Vanaf 1950 werden op bevel van Stalin in de S.U. en alle 'volksdemocratieën' showprocessen tegen Joodse communistische leiders gehouden, waarbij hun ('kosmopolitisch') Jood-zijn uitdrukkelijk werd vermeld. De bekendste was de Tsjechische leider Slanski. Na absurde beschuldigingen en dito bekentenissen werden de meesten opgehangen, alleen de Roemeense Anna Pauker bleef in leven.
. Nederland is altijd tolerant voor Joden geweest, wat niet betekende dat zij ook 'eerste klas burgers' waren. Integendeel, Joden waren lange tijd van openbare beroepen uitgesloten. In Amsterdam, de enige Europese stad die altijd Joden toeliet, was een grote, meest armoedige Joodse gemeenschap in een aparte wijk: de Jordaan. Zij hebben een blijvende invloed gehad op het Amsterdamse taalgebruik en waren beroemd om hun humor. Dat leverde Joodse liedjes zangers (Louis Davids) en cabaretiers (Max Tailleur). De 'Jodenmop' (Sam en Moos) was zeker niet onvriendelijk, maar toch durft niemand er zich nu aan te wagen.
Vóór de oorlog was een besmuikt antisemitisme beslist ‘salonfähig’. De Christelijke Encyclopedie (1925) meldde : 'Het kan niet ontkend worden, dat Joden door hun rijkdom, vaak in de weg van woeker en bedrog verkregen, en door hun trotschen overmoed en haat der volken hebben opgewekt. Door de vervolging is hun zedelijk peil gedaald '. De RK minister Goseling van het kabinet Colijn verklaarde Joden tot ongewenste vreemdelingen. (Mak:‘De eeuw van mijn vader). Ook na de oorlog kon men opmerkingen horen als: 'Het is wel verschrikkelijk wat de Joden is aangedaan, maar ze hebben het er wel een beetje naar gemaakt'. Ook bij Buitenlandse Zaken, heersten antisemitische gevoelens. In haar proefschrift: 'Geheel ontdaan van onbaatzuchtigheid' schetst Corrie Berghuis een ontluisterend beeld van het Nederlandse toelating- beleid voor vluchtelingen in de jaren 1945- '56. Joodse vluchtelingen werden onbarmhartig afgewezen. ('het zijn economische migranten'). Zij citeert tal van antisemitische uitspraken van betrokken ambtenaren.
Inmiddels heeft er een radicale omslag plaatsgevonden in het 'publieke discours'. Dit heeft alles te maken met de stichting van de staat Israël. In Amerika, maar ook bij ons, is het onmogelijk kritiek op de Israëlische politiek of het Zionisme te uiten zonder te worden aangeklaagd als 'antisemiet'. Er is een soort 'omgekeerd racisme' ontstaan. Niet alleen het Judaïsme, het hele Joodse volk (=ras) wordt door veel christenen gezien als superieur en bewonderenswaardig 'omdat God het heeft uitverkoren'.
Hoe is die plotselinge omslag te verklaren? Ten dele uit schuldgevoelens, nadat de Holocaust tot de opinie doordrong, hoewel de huidige generatie pas na die tijd geboren is. Het is gemakkelijk om excuus te bieden voor iets dat je niet zelf gedaan hebt. Onder Joden zijn opvallend veel intellectuelen. Omdat rechtse stromingen behalve racistisch vaak ook anti-intellectualistisch zijn, waren Joden vaak progressief en links. Veel communisten waren Jood. In Amerika waren Joden meest 'liberal' (een scheldwoord) en steunden de democratische partij.
Bij de stichting van de staat Israël overheersten sterk socialistische idealen. Hier was een unieke kans, om 'de novo' een betere maatschappij op te bouwen. In de eerste decennia, toen een 'linkse golf' de wereld overspoelde, bezochten idealistische jongeren de Kibutzim. Ook conservatieven steunden de Joden, vooral als zij maar ver weg bleven.
Om allerlei redenen is dat totaal veranderd. Na 1967 veranderde Israel van een 'links' naar een 'rechts' ideaal (Ian Buruma,NY Times 2003). Het neo-kapitalisme viert hoogtij en er ontstond een geweldige kloof tussen arm en rijk.
. Door mondiale ontwikkelingen werd het conflict tussen Israel en zijn Arabische onderdanen en buren ten onrechte als een religieus conflict gezien. In de moslim wereld leidde de begrijpelijke afkeer van Israëls politiek tot afkeer van alle Joden: antisemitisme dus, net als Nederlanders destijds anti-Duits waren. Gelukkig hebben enkele integere moedige politici, zoals Jim Carter en Dries van Agt, hun oordeel gewijzigd nadat zij het Palestijnse drama van nabij hadden gezien. Ook vooraanstaande Joden uit de hele wereld keren zich tegen de rampzalige politiek van de staat Israël (Gush Shalom, ‘Een ander Joods Geluid’)Toch blijven de extreme emoties bestaan, die iedere dialoog in de weg staan.
 
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu