Amerika en China - EDM-2013

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Amerika en China

Geschiedenis

In een van haar minder bekende boeken : Stillwell, the American experience in China 1911 - 1945, vertelt Barbara Tuchman op de haar eigen boeiende wijze het leven van generaal Stillwell, de bevelhebber van de Amerikaanse troepen in Birma tijdens de 2 wereldoorlog. Maar haar boek is meer dan een relaas van de frustraties en het ongelooflijke doorzettings vermogen van deze opmerkelijke militair, die meer frontervaring had dan alle andere generaals samen. Het geeft een interessante kijk op de Chinese cultuur en mentaliteit, die in het Westen niet begrepen werd, en heeft  als zodanig  veel actuele waarde.

   Stillwell werd in 1911 als jong officier naar China
gestuurd en later benoemd tot militair attaché bij de Amerikaanse ambassade in Peking.  China bevond zich in een roerige periode van verzet tegen de (gezamenlijke) Westerse machten, die hun economische belangen dmv 'kannoneerboot-diplomatie' trachtten te consolideren. Het oude keizerrijk stortte in, en krijgsheren bestreden elkaar en de buitenlanders.
   Amerika stelde veel belang in dit  land met grote potenties, dat ook een tegenwicht tegen het opkomende Japanse imperialisme kon bieden. Er waren bovendien 600 Christelijke , meest Amerikaanse zendelingen werkzaam. Stillwell leerde de Chinese taal en bleef sindsdien als onbetwist deskundige nauw met China verbonden. Dat betekende niet dat altijd naar zijn adviezen werd geluisterd.
   Hij maakte diverse opstanden van nabij mee waarbij hij grote risico's liep. De laatste was die van de Nnationalisten' onder leiding van Sun Jat Sen.  De schrijfster (en dochter van een zendeling) Pearl Buck merkte op: 'Wij oogsten nu wat wij gezaaid hebben, nl dat wij de Chinezen nooit als gelijken hebben behandeld'.

   Een van de generaals was Chang Kai Sjek
, die er in slaagde de macht over de Nationalistische beweging  na de dood van Sun in 1927 over te nemen. Nadat hij  vervolgens  een groot aantal leden van de linker vleugel had laten liquideren ontaardde zijn regime in een rechtse militaire dictatuur. (voor details zie het boek van Jung Chang:  Wild Swans) .
 Chang zag in dat hij de steun van het Westen nodig had, bekeerde zich tot het Christendom en ruilde zijn vrouw in voor de dochter van een zeer invloedrijke familie. 'Madame' Chang was een beeldschone, zeer intelligente, bedrieglijk fragiel ogende dame ,  achter wier geweldige charme een ijzeren wil school.  Zij werd door haar man, die zich inmiddels de titel 'generalissimo' had aangemeten, met succes in zijn buitenlandse contacten ingezet.
  Spoedig volgde de Japanse invasie, die met terreur-bombardementen en gruwelijke wreedheden gepaard ging. De nationalisten leden ondanks numerieke meerderheid nederlaag op nederlaag, zodat de Japanners tenslotte het grootste deel van het land en alle kustgebieden in bezit hadden  Tegen Stillwell merkte een Chinese generaal op dat dit niet zo erg was, omdat men zo een kleiner gebied hoefde te verdedigen, terwijl de enorme verliezen aan manschappen werden gebagatelliseerd
met de opmerking dat het toch maar schorrie -morrie betrof.

  Inmiddels was ook Amerika
met Japan in oorlog en was het van groot belang dat China in het spel bleef om zoveel mogelijk Japanse troepen te binden en eventueel zelfs van daaruit Japan te kunnen aanvallen. Chang, die zich in het binnenland met hoofdstad Chung-king had teruggetrokken, toonde echter weinig animo om te vechten, maar wilde wel graag Amerikaanse steun  (Lend-lease wet) blijven ontvangen. Dus chanteerde hij voortdurend de Amerikanen: 'als jullie niet meer hulp geven kan ik het niet volhouden', tot groot verdriet van Stillwell. Deze was tot  bevelhebber van de geallieerde troepen in Birma benoemd, waar de Japanners ook grote vorderingen maakten en dreigden de laatste verbinding met de geallieerden af te snijden. Hier werden zijn plannen belemmerd doordat Amerika wel wilde, maar op vele fronten moest vechten, Engeland absoluut geen interesse toonde, en vooral door Chang, van wie het steeds duidelijker werd dat naar zijn  mening  het vechtwerk maar door de Amerikanen moest gebeuren.

 Stillwell, de 'doener' die niet uitmuntte door tact (zijn vijanden noemden hem Vinegar Joe), en het echtpaar Chang lagen elkaar absoluut niet. China beschikte over 300 (!) divisies, maar die hadden maar 40% van de sterkte, waren slecht bewapend en gevoed omdat veel commandanten alleen hun eigen fortuin nastreefden. Stillwells voorstel hieruit 30 goede divisies samen te stellen en de corrupte commandanten te fusilleren dan wel te ontslaan vond geen gehoor, want het bleek dat Chang voor zijn machtspositie van hen afhankelijk was. Hij had wel een paar goede divisies, maar piekerde er niet over die tegen de Japanners in te zetten, want hij meende ze later nodig te hebben tegen zijn concurrenten, met name de communisten. Het was duidelijk dat de  machtspositie van de generalissimo niet op militaire vaardigheden berustte, maar op de buitengewoon succesvolle manier waarop hij tegenstanders tegen elkaar uit wist te spelen.

 Tuckman maakt in dit verband de volgende opmerkingen: 'De Chinezen hebben de manipulatie van de sterken door de zwakken tot een hoge kunst verheven. In de manipulatie van buitenlanders (voor wie zij in hun hart een diepe minachting hebben) beschouwt elke Chinees, van liftboy tot generalissimo, zichzelf als een expert. Op dit punt is hun zelfvertrouwen onbegrensd en hun behendigheid subliem'.
Stillwell werd door de Japanners verslagen, maar door zijn persoonlijke moed en leiderschap wist hij een groot deel van het leger te behouden. Deze ongetwijfeld knappe terugtocht werd in de Amerikaanse propaganda pers als een overwinning aangekondigd (Ik herinner mij dat nog goed!) wat hem geweldig ergerde.

 Daar de kleine Amerikaanse troepenmacht niet tegen de Japanners op kon, stelde Stillwell voor deze uit te breiden met 3 Chinese divisies, wier officieren in Brits Indie zouden worden getraind, en dat hij zelf het opperbevel zou krijgen. Dit plan werd door Chang met tegenzin goedgekeurd, maar in feite gesaboteerd. Ook de Engelsen waren niet enthousiast, omdat zij vreesden dat de aanwezigheid van Chinezen de onafhankelijkheids gevoelens in India zou aanwakkeren. Al die tijd werd hij ook in eigen gelederen tegengewerkt, met name door de Amerikaanse commandant van een in Chung-king gevestigd luchtmacht eskader, generaal Chennault. Die  bepleitte voortdurend (daarin sterk gesteund door Chang) uitbreiding van deze luchtmacht, en achtte een grondleger nutteloos. Hij schreef zelfs een rapport waarin hij stelde dat hij Japan alleen met bombardementen  zou kunnen verslaan. (het idee dat een oorlog door bommen alleen gewonnen kan worden is nog steeds onuitroeibaar)

 Tenslotte slaagde Stillwell er in een Noordelijker verbinding met China te forceren (2000 Km door grotendeels oerwoud). Inmiddels was de oorlog bijna ten einde en werd Japan in de verdediging gedrongen. Pogingen van Sillwell om zijn regering van de waardeloosheid van Chang te overtuigen faalden. Hoewel republikein en van nature conservatief, zag hij in, dat de communisten van Mao Tse Tung veel beter georganiseerd waren en meer steun van de bevolking hadden. Zijn advies om contacten met hen te leggen werd echter in de wind geslagen  In het Westen bleef Chang  de grote held. Later zou Foster Dulles, de communisten bestrijder, hem 'een Christen die voor zijn geloof heeft geleden' (!) noemen.

 Het resultaat van deze wishful-thinking politiek is bekend. Ondanks massale Amerikaanse steun werd Chang vrijwel zonder strijd door Mao weggevaagd. Dit voorstelbare resultaat kwam als een grote schok. Er zouden nog meer misrekeningen volgen….
 Stillwell heeft dit niet meer hoeven te beleven. Hij werd op het einde van de oorlog onder invloed van Chang's  lobby teruggeroepen. Natuurlijk werd hij met eerbewijzen en medailles overladen. In 1946 stierf hij, een teleurgesteld man, op 63 jarige leeftijd aan kanker.

 
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu